Fizikalizm , qualia(1) ile uyuşmayan bir yapıya sahip gibi görünüyor. Bunun sebeplerinden biri de qualia'nın mikrofiziksel ifadelerle açıklanamayacağıdır. Doğa bilimleri , üçüncü kişi perspektifinden erişilebilmesi mümkün şeyleri inceler , aynı zamanda qualia üçüncü kişi perspektifine kapalı olup yalnızca birinci kişi tarafından sahip olunabilir.
Bilinç özelindeki bazı şeyleri(2) anlamlandırmak adına yapılan çalışmaların metotu nörogörüntülemedir. Nörogörüntüleme cihazları (3), beyindeki sinirsel iletim sonucu meydana gelen değişimleri kaydederek hangi bölgelerde aktivite olduğunu olduğunu göstermeye yarar. Örneğin FMRI (Functional Magnetic Resonance Imaging), beyin damarlarında bulunan kanın oksijen seviyesinin değişiminden yararlanarak beyindeki çeşitli alanların aktifliğini gösterir.
Bu metotlar ışığında , benim ilgimi çeken ve araştırmaya çalıştığım psikopati ve nörogörüntüleme konusunda dahi verilen genel bilgi formatı kısaca şu şekildedir : Duygusal olarak provokatif uyartılara (örneğin ağır şiddet içeren videolar) Orbitofrontol korteks ve amigdala, psikopat olmayan sıradan insanlara göre daha az tepki veriyor.
Nörogörüntüleme işlemlerinde elde edilen sonuçlar bu şekildedir ve metodoloji değişmediği sürece, nasıl değişir bilmiyorum, bu tarz sonuçların elde edilmesi kaçınılmazdır.
Bilinci anlamaya yönelik çalışmaların asıl odak noktası da , bu görüntüleme tekniklerini kullanıp hangi beyin durumlarının hangi bilinç durumlarına tekabül ettiğini bulmaktır.
Bize verilenlere göre , bizim mevcut metodolojideki bilince dair yaklaşımlarımız sadece ; Chalmers'ın bilincin kolay problem dediğimiz şeyi çözecektir lakin bilincin zor problemi (4) hakkında en ufak bir ilerleme kaydedemeyecektir. Bununla birlikte sadece zihinsel durumlarla fiziksel durumların etkileşimi değil, qualia'nın kendisi de nörogörüntüleme çalışmalarından nasibini alamaz çünkü ona erişimimiz birinci kişiyle sınırlıdır.
Ayrıca bilimler açısından baktığımızda da metodolojimizin görüntüleme olması zorunludur çünkü bilim , nesnel hakikatleri ortaya koymaya girişir. Nesnel gerçekliğe dair çalışan bir disiplinin ise öznel (bence)hakikati (qualia :P) ortaya koyması imkansızdır.
Hal böyle olunca da hiçbir fizikalist tez, qualia ve bilinç hakkında en ufak bir iddiada bile bulunamaz ve bana kalırsa da qualia hakkında en ufak bir iddiada bile bulunamayan her tez en zayıf tez olmaya en ciddi adaydır.
Peki , burada bilinç için ne demeliyiz ? Ayrı bir töz mü , nitelik mi , yanılsama mı (:D) yoksa tamamen eleme mi? Bu konuda okumalara devam etmeye çalışıyorum ve karar vermek çok zor çünkü bilincin doğası ile ilgili tartışmalara hakim değilim. Nitelik dualizmine meylediyorum ama en basitinden strong emerge (güçlü belirme diye çeviriyorum ama :D) aklımda büyük bir soru işareti bırakıyor.
Yazıma Thomas Nagel'ın "What is it like to be a bat ? - Yarasa olmak nasıl bir şeydir ?" makalesinden bir alıntı ile son vereceğim :
"Deneyimin öznel yapısı sadece tek bir bakış açısından tam olarak kavranabiliyorsa , daha nesnel olmak - yani belirli bir bakış açısına daha az bağlı kalmak - bizi olgunun gerçek doğasına yaklaştırmaz: Ondan daha da uzaklaştırır."
1) Qualia : Deneyimin öznel niteliğidir. kırmızının niteliklerine baktığınız zaman belirli bir dalgaboyunda olduğunu göreceksiniz ki bu dalga boyu nesneldir, fiziksel olarak incelenebilir, üçüncü kişiye açıktır. Ama kırmızının kırmızılığı hiçbir fiziksel ifadeyle açıklanamaz , ineffable'dır, sadece birinci kişiden erişime sahiptir. (Rengi örnek olarak verdim , aynısı sese kokuya uygulanabilir.). Özetlemek gerekirse Qualia (tekil olarak quale), içsel olarak elde edebildiğimiz ,zihinsel yaşantımızın fenomenal (görüngüsel , bize öyle görünen) yönleridir. Detay için : https://plato.stanford.edu/entries/qualia/
2) Algılamanın , hafızanın, düşünmenin etc. nörofizyolojisi , sinyallerin nasıl taşındığı vs.
3) Kısa bir video için : https://www.youtube.com/watch?v=N2apCx1rlIQ , tatlı bir yazı için
4) https://evrimagaci.org/bilincin-zor-problemi-ve-felsefi-zombi-argumani-bir-zombi-olmadiginizi-nereden-biliyorsunuz-11242
Her fiziksel sürece zihinsel bir süreç eşlik eder. Örneğin biz algılamayı ele alırsak , algılamaya dair bir gerçeklik varsa bu iki süreç o gerçekliğin iki komponentidir ve bu ikisi tek bir olguda birleşik olduğu için bu iki özellik, her mümkün dünyada bu bahsini ettiğim gerçekliğin özü gereği bunda (bu gerçeklikte) vardır. Bunları açıklamak için ontolojik bir ayrıma gitmektense epistemik bir problemin gerçekliğini yadsımamak daha uygundur (Ockhamın usturası gereği). " Fizikalizm kualia ile uyuşmaz" söylemine katılmamakla beraber aynı zamanda fizikalist tezler dışında hiçbir tezin (biri hariç) en basitinden ontolojik bir ayrıma girmek gibi zahmetli bir şey denemesinden dolayı başarılı olamayacağı düşüncesindeyim. Belki nötr tekçilik bu açıdan daha makul gelebilir ama bu konuda daha fazla okumalara başvurmalıyım. Esenler , magnezyum ;).
YanıtlaSil