Kuantum mekaniği adı altında birçok popüler felsefe saçmalığının satıldığı yeni bir gelişme değildir. Belki de en bilinen örnek, kuantum mekaniğinin bir veya birden çok klasik "düşünce yasasını" çürüttüğü iddiasıdır.Argümanlar safsatalıdır ama var olmaya devam etmektedir.
Düşünce Yasaları üç tanedir:
1. Çelişmezlik Yasası (ÇY), ki bu yasa p ve p-değil ifadelerinin aynı anda doğru olamayacağını belirtir. Sembolik gösterimde: ~ (p • ~p)
2. Özdeşlik Yasası, ki bu yasa her şeyin kendisiyle özeş olduğunu söyler.Sembolik gösterimde: a = a
3. Üçüncü Halin İmkansızlığı (ÜHİ), ki bu yasa ya p'nin ya da p-değil'in doğru olduğunu belirtir. Sembolik gösterimde: p V ~p
Filozofların işaret ettiği üzere, yasalar ya mantıksal terimlerle (yani önermeler ve onların mantıksal ilişkileri bakımından) veya ontolojik terimlerle gösterilir (yani önermelerin hakkında olduğu şeyler ve metafiziksel ilişkileri bakımından).Lakin fark, değineceğim hususla alakasızdır.Bu yüzden şimdiki amaçlar için görmezden geleceğim.
Şüpheci Budalalık
Bunların düşünce yasaları şeklinde karakterize edilmelerinin sebebi şudur ki eğer bunlar doğru olmasalardı, düşünce; -iddia edildiği gibi- mümkün olmazdı.Onlar o kadar temeldir ki onların lehine veya aleyhine sürülebilen her argümandan daha doğrudur ,bu bakımdan rasyonelitenin ilk ilkeleridir.Öyleyse -iddia edildiği gibi- bunlardan herhangi birinden şüphe etmek veya inkar etmek için nedeninin olduğunu iddia eden birilerinin bile onları sorgulama çabasındayken örtülü bir şekilde varsaymak durumundadır.
ÇY'yi ele alalım, ki çoğunlukla yasaların en temeli olarak kabul edilir.Sözde şüphecilere karşı geleneksel savunma, basitçe; tutarlı bir şekilde reddedilemeyeceğidir.Aristoteles'in Metafizik'te işaret ettiği gibi, herhangi bir şey ortaya atmak; doğru olduğunu ve böylece yanlış olmadığını ileri sürmektir.Ama bu, şüphecinin ÇY'nin yanlış olduğu şeklindeki ifadesini de içerir.Bu iddiada bulunurken, skeptik bu iddianın doğru olduğunu ifade eder, yani yanlış olmadığını.Eğer etmeseydi, kendisiyle ÇY savunucusu arasında anlaşmazlık olmazdı.Ama bunun kendisi ÇY'yi varsayıyor, böylece iddia kendi kendisinin kuyusunu kazıyor.
Şuna dikkat edin ki savunucu, söz konusu olanı kabul ederek sonucu varsayıyor iddiasında bulunmak; konuyu gözden kaçırmaktır.Çünkü mesele, savunucunun eldekini varsayması değildir.Mesele şudur ki eleştirmenin kendisi söz konusu olanı varsaymaktadır.Mesele, savunucu onaylasa bile eleştirmenin tutarlı bir şekilde ÇY'yi reddedebilmesi değildir.Aslen mesele, eleştirmenin kendisinin, en az savunucu kadar, ÇY'ye bağlılıktan kaçamamasıdır.
ÇY'yi reddetmenin tutarsız olduğunu görmek için başka bir yol ise çelişkiden her şeyin çıkabileceğidir.İşte bunun nasıl olduğunu açıklamanın sıradan bir yolu. ÇY'nin yanlış olduğunu varsayın, böylece hem p ve hem de p-değil doğru olsun.Daha sonra önermesel mantıktaki toplama kuralı aracılığıyla p'den, p veya q (yani p V q) çıkarabiliriz, ki q burada herhangi bir önerme olabilir (ÇY'nin reddi yanlıştır önermesi de buna dahildir).Ayrık kıyas kuralınca, o zaman p V q ve ~p bize birlikte q'yu verecektir.Öyleyse, ÇY'nin reddinden, ÇY'nin reddinin yanlış olduğunu türetebilirsiniz.Böylece, şüphecinin kendi öncülünden çürütülebileceğini gösterdiniz.Tekrardan, ÇY konusunda şüphecilik tutarsızdır.
ÜHİ'yle birlikte işler biraz daha karmaşıktır ve ayrıca birilerinin, aracılığıyla ÇY'ye meydan okumayı yine de denediği bazı teknik argümanlar vardır.Hepsine burada girmeyeceğim.Geleneksel bir yaklaşımla düşünce yasalarını savunmaya yönelik bir fikir verdikten sonra,sadece kuantum mekaniğinden gelen itirazlara odaklanacağım.
Kuantum Açmazı
Meşhur çift yarık deneyinde gösterilen dalga-parçacık ikiliğini düşünün.Aynı parçacıklar, deney ortaya koyuyor ki, hem dalga gibi hem de parçacık gibi davranıyor:Ama bu, ÇY'yi ihmal etmez mi? Özellikle, bir şeylerin hem parçacık hem de aynı zamanda parçacık-olmayan olduğunu göstermez mi (çünkü bir dalgadır da)? Veya, bir şeyin ya parçacıktır ya da parçacık olmayandır'ı gösterdiği ölçüde ÜHİ'yi ihlal ettiğini göstermez mi? Veyahut Schrödinger'in kedisinin bulunduğu ünlü düşünce deneyini düşünün.Kedinin aynı anda hem canlı hem ölü olduğunu gösterdiği ölçüde ÇY'yi ihmal etmez mi? Veya kedinin ne ölü ne diri olduğunu savunmanın yanlış olduğunu ima ettiği ölçüde ÜHİ'yi ihmal etmez mi?
Bu nedenle, modern fiziğin; kuantum mekaniğinin bu düşünce yasalarını reddettiği ölçüde klasik mantığı gözden geçirmemizin gerekli olduğunu gösterdiği iddia edilir. Akıllara durgunluk verici!
O kadar acele etme. Cevap olarak değinilecek ilk husus, diğer bağlamlarda olduğu gibi burada da, şudur ki insanlar; "Kuantum mekaniği gösterir ki...." iddiasına bulunduklarında oldukça oldukça özensiz kelamlar ederler. Fizik felsefecisi Peter Lewis'in Quantum Ontology kitabında dikkat çektiği üzere,kuantum mekaniği ve onun çıkarımlarını tartışırken 1) Kuantum fenomenleri, 2) Kuantum teorisi ve 3) Kuantum teorisinin alternatif olası yorumları arasında ayrım yapmamız gerekir.Çift yarık deneyinde gözlemlenen fenomen kuantum fenomenin bir örneğidir.Kuantum fenomenlerinin merkezinde yer alan fiziksel sistemlerin matematiksel temsili ile birlikte bu sistemleri ve onların ölçülme yöntemini belirleyen yasalar kuantum teorisini oluşturur.Ve Bohr'un Kopenhag yorumu, Bohm'un pilot-dalga yorumu, Everett'in çoklu evrenler yorumu vs. de kuantum mekaniğinin ve kuantum fenomenin alternatif olası yorumları olurdu. Eğer kuantum mekaniğinin gerçekte neyi gösterdiğinden bahsediyorsak, bu (1) ve (2) kategorileriyle sınırlıdır.
Biz biliyoruz ki bu garip fenomomenler vardır ve kuantum teorisinin bize verdiği matematiksel temsili, bu fenomenlerle ilişkili sistemler hakkında sahip olduğumuz en iyi açıklamadır.Lakin kuantum mekaniği adı altında ortaya atılan nefes kesici popüler felsefe iddiaları genellikle bunların yerine (3) numaralı kategoriye başvurur, elbette hepsi en iyi ihtimalle tartışmalıdır.Bunların hiçbirinin fizik tarafından gösterildiği, kanıtlandığı ya da tesis edildiği söylenemez.
Buna, kuantum mekaniğinin düşünce yasalarını çürüttüğü iddiaları da dahildir.Böyle bir şey yapmadı.Kuantum fenomenlerde veya kuantum teorisinde bunu gerekli kılan hiçbir şey yoktur.Aksine, gerçekleşen şey bazı insanların kuantum fenomenler ve kuantum teorisini bize, bir veya daha fazla düşünce yasası daha verecek şekilde yorumlamayı önermesiydi.Hepsi bu.Ve o zaman bile yorum, kuantum mekaniğinin saf bir "bilimsel" yorumu değildir çünkü birbiriyle yarışan kategori üçteki yorumlamarın hiçbiri saf bilimsel değildir.Hepsi, kuantum mekaniği yorumları hakkında spekülasyon yapmak için belirli felsefi varsayımları belirtmeyi içerir. (Örneğin Bohr'un yorumu ünlü bir şekilde araçsalcı bir bilim felsefesini kabul eder)
Bunun sonucu şudur ki düşünce yasaları revizyonları önce onlardan anlam çıkarıldığı takdirde kuantum mekaniği üzerinden okunabilir.Ve bu yüzden kuantum mekaniğinin kendisi böyle bir revizyonun makuliyetini tesis etmek için hiçbir şey yapmaz.Kategori üçteki öne sürülen herhangi bir yorum için sormamız gerekir: Bağımsız bir şekilde bilinen en makul felsefi varsayımlar nelerdir ve bize kuantum mekaniğini nasıl yorumlanacağı hakkında karar verme konusunda yol göstermeye uygundur? Geleneksel metafizikçi, düşünce yasalarının bu varsayımlar arasında olduğu cevabını verirdi.Bir veya birkaç düşünce yasasını reddedecek olanlar katılmayacaktır ama mesele şudur ki sonucu varsaymadan böyle yapmak için kuantum mekaniğine bir gerekçe olarak başvuramazlar.Bunun sonucu olarak, düşünce yasalarını reddetmek için kuantum mekaniğinden gelen argümanlar nihayetinde dögüseldir.
Aktarılan spesifik örneklere değinmek için öncelikle Schrödinger'in ünlü düşünce deneyini aklınıza getirin.Söylencek ilk şey onun sadece bir düşünce deneyi olduğudur, kuantum süperpozisyon kavramı tarafından ortaya çıkan bazı kafa karıştırıcı sorulara dikkat çekmeyi amaçlayan bi düşünce deneyi.Bu kadar. "Kuantum mekaniği kedinin aynı anda hem ölü hem diri olabileceğini gösterir" diyen herhangi biri ne hakkında konuştuğunu bilmiyordur.Kedinin aynı anda hem ölü hem diri olduğunu iddia etmeyi deneyebilirsin.Veya ne ölü ne diri olduğunu tiddia etmeyi deneyebilirsin.Ama bunun yerine ,daha az gerekçeli olmadan (aslında çok daha fazla gerekçelerle derim), bu yorumların hiçbirinin bir anlam ifade etmediğini iddia edebilirsin.Ve bu tam olarak geleneksel metafizikçinin iddia ettiği şeydir, ÜHİ ve ÇY'nin tutarlı bir şekilde reddedilemeyeceği gerekçesiyle.Bilimin kendisinin içinde hiçbir şey kesinlikle diğer türlüsünü göstermez.
Aynısı çift-yarık deneyi için de geçerlidir.Güvenle söyleyeceğimiz şey basitçe bazı garip fenomenlerin olduğudur.Ama nasıl yorumlanacakları başka bir konudur.Evet, bir yönden dalga-gibi davranan diğer bir yönden parçacık-gibi davranan bir şeyler vardır.Ama hiçbir şekilde bu, onun aynı zamanda hem parçacık hem parçacık olduğunu veya ne parçacık ne parçacık olmayan olduğunu gerektirmez.Burada da, olup bitenleri ÇY ya da ÜHİ'yi reddedecek biçimde yorumlamamız gerektiğini iddia edebilirsiniz.Ama daha az gerekçelendirme olmadan (aslında çok daha büyük gerekçelerle diyebilirim) böyle bir tuhaf yorumun sadece umutsuz bir girişim olduğuna inanabilirsiniz.Ve yine tekrardan, "bilim"in kendisi, bu makul metafiziksel yargılardan şüphe etmek için hiçbir sebep vermez.(Kuantum mekaniği felsefesini Aristotle's Revenge kitabının 5. bölümünde daha detaylı tartışıyorum.)
Kaynak: https://edwardfeser.blogspot.com/2023/01/quantum-mechanics-and-laws-of-thought.html
Not: Yazar çelişmezlik yasasını kısaltma olarak LNC, Üçüncü halin imkansızlığı içinse LEM kullanmaktadır.Çelişmezlik yasası için ÇY, üçüncü halin imkansızlığı içinse ÜHİ kısaltmasını kullanacağım.
Yorumlar
Yorum Gönder